اعتبار كرد : 1 . ماهيات به گونه‌اى اعتبار مىشوند كه مىشود آن را « اعتبار به شرط لا » ناميد . در اينجاست كه ماهيات همه در عرض همديگر قرار مىگيرند ؛ گياه سنگ نيست ، سنگ هم گياه نيست . 2 . و به گونه‌اى ديگر اعتبار مىشوند كه مىشود آن را « اعتبار لا به شرط » ناميد . اگر ماهيات را به اين نحو اعتبار كنيم ، كامل ، ناقص هست ولى ناقص كامل نيست ؛ يعنى ماهيت ناقص بر كامل تطبيق مىكند ولى ماهيت كامل بر ناقص تطبيق نمىكند . مثلا ما سنگ را كه سنگ مىگوييم يعنى آن چيزى كه داراى ابعاد طول و عرض و عمق است و داراى تركيبى از عناصر است و داراى خاصيت معدنى است و غير از اين نه ؛ يعنى يك « نه » هم اعتبار مىكنيم : آن چيزى كه اين را دارد و غير اين را ندارد . پس گياه سنگ است يا سنگ نيست ؟ معلوم است كه اگر ماهيت سنگ را به اين نحو اعتبار كنيم گياه ديگر سنگ نيست . ولى اگر آن چيزى را كه ندارد در نظر نگيريم و بگوييم آن چيزى كه ابعاد دارد و از عناصر تركيب شده است و خاصيت معدنى دارد اعم از آنكه ماوراء اين را داشته باشد يا نداشته باشد ، يعنى تمام كمالاتى را كه سنگ دارد در نظر بگيريم و نقصهايش را در نظر نگيريم ، در اين صورت حد سنگ در گياه هم هست ، چون تمام آنچه كه در سنگ از نظر كمالات وجود دارد در گياه وجود دارد . پس گياه سنگ به معناى لا به شرط هست ، اما سنگ به معناى به شرط لا نيست . اين مطلب در اعداد جارى است . آيا 90 در 100 وجود دارد يا وجود ندارد ؟ هم وجود دارد و هم وجود ندارد . اگر ما 90 را به شرط لا اعتبار كنيم ، يعنى اگر از 1 شروع كنيم و يكى يكى بشماريم تا به 90 برسيم آن وقت بگوييم 90 يعنى آن عددى كه اين اندازه را دارد و غير از اين را ندارد در اين صورت 90 در 100 نيست . ولى اگر 90 را لا به شرط اعتبار كنيم ، يعنى بگوييم 90 يعنى آن عددى كه اين اعداد خاص را دارد اعم از آنكه بيش از آن را داشته باشد يا نداشته باشد ، در اين صورت 90 داخل 100 هست . از اين جهت است كه مىگوييم عدد را اگر به شرط لا اعتبار كنيم عدد كوچكتر در عدد بزرگتر نيست ، ولى اگر لا به شرط اعتبار كنيم عدد كوچكتر در عدد بزرگتر هست . اين مطلب قهرا در مقادير هم مىآيد . آيا يك متر در دو متر هست يا نه ؟ اگر وقتى مىگوييم « يك متر » يك متر را تحديد كنيم به آن چيزى كه يك متر است و نه